De Elzas is een streek waar je zonder moeite een week kunt vullen. De meeste bezoekers komen in eerste instantie voor de historische steden, wijndorpen en wijngaarden, maar er is veel meer te zien en te doen. In de Vogezen kun je uitgebreid wandelen en fietsen, terwijl verspreid over de heuvels tientallen kastelen en kasteelruïnes liggen. De ligging van veel bezienswaardigheden dicht bij elkaar maakt het bovendien gemakkelijk om verschillende activiteiten op één dag te combineren.
De bekendste toeristische zone ligt tussen Straatsburg en Mulhouse. Vooral rond Colmar en langs de Route des Vins d’Alsace liggen veel plaatsen die het bezoeken waard zijn. Straatsburg, Colmar en Mulhouse hebben ieder een totaal ander karakter. Wie de steden afwisselt met wijndorpen, kastelen en natuur, krijgt daardoor een goed beeld van de verschillende kanten van de Elzas.
De Route des Vins d'Alsace
De Route des Vins d’Alsace is een van de bekendste manieren om de Elzas te ontdekken. De wijnroute werd in 1953 geopend en loopt over ongeveer 170 kilometer van Marlenheim in het noorden naar Thann in het zuiden. De route volgt grotendeels de oostelijke uitlopers van de Vogezen, waar de omstandigheden gunstig zijn voor de wijnbouw.
Onderweg rijd je door wijngaarden en tientallen oude wijnplaatsen. Ribeauvillé, Riquewihr, Kaysersberg en Eguisheim liggen allemaal langs of vlak bij de route. Regelmatig zie je borden die verwijzen naar wijnhuizen waar je wijn kunt proeven en kopen. Riesling, Gewurztraminer, Pinot Gris, Pinot Blanc en Pinot Noir behoren tot de belangrijkste druivenrassen.
Je hoeft de volledige wijnroute niet in één keer te rijden. Het interessantste gedeelte ligt voor veel vakantiegangers rond Colmar, waar verschillende bekende dorpen dicht bij elkaar liggen. Trek hier liever een paar dagen voor uit dan alle plaatsen op één dag af te vinken.
Ook zonder auto kun je het wijngebied verkennen. Er loopt een ongeveer 131 kilometer lange fietsroute door het wijngebied en daarnaast zijn er tientallen wandelroutes tussen de wijngaarden.
Pittoreske dorpjes
Voor veel toeristen vormen de dorpen langs de wijnroute de belangrijkste reden om naar de Elzas te reizen. De combinatie van vakwerkhuizen, oude stadspoorten, smalle straten en wijngaarden zorgt voor een straatbeeld dat sterk afwijkt van veel andere delen van Frankrijk.
Riquewihr behoort tot de drukst bezochte dorpen. Binnen de oude stadsmuren staan veel vakwerkhuizen uit de zestiende en zeventiende eeuw. De hoofdstraat loopt omhoog naar de Dolder, een voormalige verdedigingspoort die tegenwoordig een van de herkenningspunten van Riquewihr vormt.
Een paar kilometer verderop ligt Ribeauvillé. Dit is wat groter en heeft een lange hoofdstraat met oude huizen, pleinen en fonteinen. Boven het plaatsje liggen drie middeleeuwse kasteelruïnes. Je kunt er vanuit het centrum naartoe wandelen.
Kaysersberg ligt aan de rivier de Weiss. Een stenen brug, vakwerkhuizen en de ruïne van het kasteel bepalen hier voor een groot deel het straatbeeld. Ook Kaysersberg is een van de drukker bezochte plaatsen langs de wijnroute.
Ten zuiden van Colmar ligt Eguisheim. Het historische centrum werd in concentrische ringen rond het voormalige kasteel aangelegd. Daardoor kun je vrijwel letterlijk een rondje door de oudste straten lopen. Eguisheim behoort tot Les Plus Beaux Villages de France en werd in 2013 door het Franse publiek uitgeroepen tot favoriete dorp van Frankrijk.
Wie een wat rustiger alternatief zoekt, kan Bergheim bezoeken. De oude stadsmuren zijn voor een groot deel bewaard gebleven en het centrum heeft aanzienlijk minder winkels en horeca dan sommige bekendere plaatsen in de omgeving.
Ook Obernai, Hunawihr, Turckheim en Andlau zijn interessant. Wie meerdere dorpen wil bezoeken, doet er goed aan niet alleen de bekendste namen te kiezen. De afwisseling tussen drukbezochte plaatsen en kleinere dorpen maakt een tocht door de Elzas interessanter.
Kastelen en burchten
Wie door de Elzas rijdt, ziet regelmatig resten van kastelen boven de bossen en wijngaarden uitsteken. In de streek bevinden zich rond de tachtig versterkte kastelen en burchten. Een deel bestaat tegenwoordig uit ruïnes, terwijl andere kastelen gerestaureerd en toegankelijk zijn voor bezoekers.
Het bekendste voorbeeld is het Château du Haut-Koenigsbourg bij Orschwiller. Het kasteel ligt op een rots op 757 meter hoogte en kijkt uit over de Rijnvlakte. Het middeleeuwse complex raakte na de Dertigjarige Oorlog in verval en bleef eeuwenlang een ruïne. Nadat de Elzas onderdeel van het Duitse Keizerrijk was geworden, liet keizer Wilhelm II het kasteel tussen 1900 en 1908 grondig reconstrueren.
Haut-Koenigsbourg is daardoor geen volledig oorspronkelijk middeleeuws kasteel. De reconstructie laat wel goed zien hoe een versterkte burcht er rond de late middeleeuwen uit kan hebben gezien. Je kunt onder andere binnenplaatsen, woonvertrekken, verdedigingswerken en wapencollecties bekijken.
Ten westen van Colmar ligt het Château du Hohlandsbourg. Deze dertiende-eeuwse vesting is eveneens gerestaureerd en kan bezocht worden. Vanaf de muren heb je uitzicht over de Rijnvlakte en een groot deel van het wijngebied.
Heel anders is Château de Fleckenstein in het uiterste noorden van de Elzas. Deze burcht werd deels op en in een grote zandstenen rots gebouwd en ligt midden in de bossen van de noordelijke Vogezen.
Daarnaast zijn er talloze ruïnes die alleen te voet bereikbaar zijn. Vanuit Ribeauvillé kun je naar Saint-Ulrich, Girsberg en Haut-Ribeaupierre wandelen. Ook rond Kaysersberg, Andlau en Saverne liggen kastelen die goed met een wandeling te combineren zijn.
Wandelen en fietsen
Voor wandelaars vormt vooral het Massif des Vosges een interessant deel van de Elzas. Vanuit de wijnstreek loopt het landschap snel omhoog naar beboste berghellingen, bergweiden en toppen boven de duizend meter. De 1.424 meter hoge Grand Ballon is het hoogste punt van de Vogezen.
Een bekende autoroute door het gebergte is de Route des Crêtes. Vanaf parkeerplaatsen langs deze route beginnen tal van wandelingen. Andere populaire wandelgebieden liggen rond de Hohneck, Lac Blanc en de valleien aan de westkant van het wijngebied. Ook een wandeling naar een kasteelruïne is een goede manier om natuur en geschiedenis te combineren.
Voor minder zware wandelingen hoef je de bergen niet in. Rond de wijndorpen liggen wandelpaden tussen de wijnranken, vaak met beperkte hoogteverschillen.
Ook fietsers hebben ruime keuze. Volgens de regionale toeristenorganisatie beschikt de Elzas over ongeveer 2.500 kilometer aan fietsroutes. Langs kanalen en rivieren zijn veel trajecten vrijwel vlak. Wie meer hoogteverschil zoekt, kan richting de wijngaarden of Vogezen fietsen.
Mulhouse
Van de drie grote steden in de Elzas heeft Mulhouse het minst traditionele karakter. Dat heeft vooral met de geschiedenis van de stad te maken. Mulhouse ontwikkelde zich vanaf de achttiende en negentiende eeuw tot een belangrijk centrum voor textiel, machinebouw en andere industrieën. Die industriële geschiedenis speelt nog steeds een grote rol bij de belangrijkste bezienswaardigheden.
Het historische hart van Mulhouse ligt rond de Place de la Réunion. Hier staan het voormalige stadhuis en de opvallende Temple Saint-Étienne. Vanaf het plein loop je gemakkelijk de belangrijkste winkelstraten in.
De grootste attracties liggen echter buiten het centrum. De Cité de l’Automobile is gebouwd rond de voormalige autocollectie van de gebroeders Schlumpf. Het museum bezit honderden historische auto’s, waaronder een omvangrijke verzameling Bugatti’s.
Minstens zo bijzonder is de Cité du Train. Dit spoorwegmuseum toont locomotieven, treinstellen en rijtuigen uit verschillende perioden van de Franse spoorweggeschiedenis en geldt als het grootste spoorwegmuseum van Europa.
Ook de textielgeschiedenis is nog zichtbaar. Het Musée de l’Impression sur Étoffes richt zich op textieldruk en patronen, terwijl op verschillende plekken in de stad beschilderde gevels en moderne streetart te zien zijn.
Mulhouse wordt door vakantiegangers soms overgeslagen ten gunste van Colmar en Straatsburg. Dat is begrijpelijk als je vooral voor vakwerkhuizen en wijndorpen komt. Voor liefhebbers van auto’s, treinen en industriële geschiedenis is Mulhouse juist een van de interessantste bestemmingen in de Elzas.
Colmar
Colmar ligt midden in het wijngebied en is een van de belangrijkste toeristische plaatsen van de Elzas. Het historische centrum bestaat uit oude vakwerkhuizen, pleinen, grachten en smalle straten. Vooral het gebied rond Petite Venise trekt veel bezoekers.
Tot de bekendste gebouwen behoren het Maison Pfister, het Maison des Têtes en het voormalige douanegebouw Koïfhus. Kunstliefhebbers kunnen terecht in het Musée Unterlinden, waar onder meer het Isenheimer altaar te zien is.
Dankzij de centrale ligging is Colmar ook een goede uitvalsbasis voor de Route des Vins d’Alsace. Bekende plaatsen als Eguisheim, Kaysersberg, Riquewihr en Ribeauvillé liggen op korte rijafstand.
Straatsburg
Straatsburg is de grootste stad van de Elzas en tevens een belangrijk Europees bestuurscentrum. De historische binnenstad ligt grotendeels op de Grande Île en wordt gedomineerd door de gotische Cathédrale Notre-Dame de Strasbourg.
Een ander bekend deel van de stad is Petite France, waar vakwerkhuizen langs de rivier de Ill staan. Via de Ponts Couverts en het Barrage Vauban kun je verder langs het water wandelen.
Straatsburg heeft daarnaast een duidelijke Europese functie. Hier bevinden zich onder meer het Europees Parlement, de Raad van Europa en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Een rondvaart over de Ill is een eenvoudige manier om zowel de historische als de modernere delen van de stad te bekijken.